RELIGIE I BOGOWIE

Hasła wyjaśniające pewne zagadnienia religijne. Sekcja do rozbudowania. To tylko namiastka dająca ogólne rozeznanie z czym podróżnik może się zetknąć.

ŚWIĘTY KRĄG

Kult popularny na terenie całego Północnego Kukbaru i pośród mieszkańców większych miast na Kulinie, w niektórych krajach – głównie ciryjskich – ma status religii państwowej. Jego założycielem był charyzmatyczny Iban Cudotwórca (1-43 r.), szybko okrzyknięty świętym. Akceptuje dawne wierzenia i odwołuje się do starych nauk. Nie jest nową religią, a jedynie pewną interpretacją dotychczasowych wierzeń, wzbogaconą o złożoną koncepcję pośmiertnej wędrówki. Wiara szybko zyskała popularność na południu Tulu i we wschodnim basenie Mhurnen, a  dwa stulecia później wraz z kolonistami dotarła na wybrzeża Kulinu.


IBAN, SYN RYBAKA

Iban Cudotwórca – święty ciryjski, tzw. odnowiciel prawa przemawiający w imieniu niebian, zwany prorokiem lub Okiem Boga. Syn niepiśmiennego rybaka, twórca Księgi Wewnętrznego Ognia, objaśniającego pośmiertną wędrówkę poprzez Siedem Kręgów – siedem żywotów poza doczesnością – tworzących Wielki Krąg.

Miał trzech wiernych uczniów – Hukuma, Filhura i Mollana – znanych dziś jako Głosiciele Prawdy lub Strażnicy Kręgu. To oni, już po śmierci proroka, uporządkowali jego nauki i roznieśli je na cztery strony świata.

Hukum (Sokół) – spisał przekazy składające się na Księgę Wewnętrznego Ognia.

Filhur (Lis) – Iban odwiedzał go w snach i podczas tzw. widzeń – już po swojej śmierci. Przekazał mu komentarze i objaśnienia do Księgi Wewnętrznego Ognia (Pismo Filhura), w tym Pierwszą i Drugą Tajemnicę Siedmiu Kręgów.
 
Mollan (Ślimak) – mistrz powierzył mu Trzecią Tajemnicę Siedmiu Kręgów. Pismo zostało sporządzone jednak na długo po śmierci Ibana, i nauki w nim zawarte nie były nigdy głoszone przez Odnowiciela – część wyznawców jej nie uznaje.

•

Skrócony życiorys Ibana (na podstawie anonimowe pisma z Kagalinu, datowanego na 1224 r.):

Jedni twierdzą, że dzieciństwo Ibana pełne było znaków, inni że było zupełnie zwyczajne, i nic nie zapowiadało że chłopiec odegra ważna rolę w historii świata i kontynentu.

Jesień, rok 21 (wedle dawnej rachuby Ciryjczyków 541 r.) – sztorm na Mhurnen zatapia statek przyszłego proroka. Iban jako jedyny uchodzi z życiem, i dociera do północnego Arn Sun, na bezludne wówczas wybrzeże. Spędza tam dziewięć dni i nocy, część w paszczy wielkiej ryby, wyrzuconej na brzeg podczas wcześniejszego oberwania chmury. Unika śmierci z wychłodzenia, i doświadcza szeregu wizji, które miały swój początek już w czasie sztormu. Po tym doświadczeniu zrywa z życiem rybaka.

Wedle różnych relacji, przekazywanych ustnie i spisanych przez wiernych, jego późniejsze losy odznaczały się wielkimi czynami. Święty Iban odnalazł zagubione dzieci z Ytling, porwane przez złośliwe karły, które zwiodły ich hipnotyzującą muzyką; pomógł odszukać zaginionych z Daks – wskazując miejsce ich niedoli, domostwo oprawcy oraz miejsce ukrycia zrabowanych kosztowności; wielokrotnie przywracał władze w nogach, leczył ubogich, pogrążonych w obłędzie i niedowidzących. Jego dotyk był ciepły i kojący, a zapach przypominał woń róż i chabrów (zależnie od nastroju proroka).

Fałszywie oskarżony o kradzież złotego pierścienia wróżebnego, zostaje skazany na upokarzającą śmierć na głównym rynku Mull, co jednak nie dochodzi do skutku, bo na miejsce ostatecznego rozstrzygnięcia wybrana zostaje wyspa rzeczna Aksar, zwana też Wyspą Bogów. Nim przebito jego serce włócznią, smagano go rzemieniami i bito tak, że kilkukrotnie tracił przytomność. Tłum ciskał w niego kamieniami i zepsutym jedzeniem. Niektórzy twierdzą, iż był martwy już w momencie kiedy przywiązywano go do belki egzekucyjnej, inni że skonał kilka godzin po egzekucji. O jego losie zadecydował kapłan boga snu – Kahaar Ilidir – który miał z nim osobiste porachunki. Wedle zapisków ówczesnych, chodziło o małoletnią córkę, przyrzeczoną już synowi innego duchownego, którą Iban miał zbałamucić w czasie zimowego Święta Ogni lub podczas przypadkowego spotkania w łaźni. Wedle niektórych, związanych z sektą Trzech Słońc i kultem Koziorożca, bliźnięta które urodziła potajemnie już po wydarzeniach na Wyspie Bogów, były w istocie dziećmi Ibana, i jego potomkowie żyją między nami do dziś.

Po swoim odejściu objawiał się najwierniejszym uczniom wielokrotnie, ukazywał się również w świątyniach i na tle tarczy słonecznej, przez dwanaście miesięcy, co miesiąc w godzinie swojej śmierci. Kapłan który doprowadził do jego kaźni, zmarł podczas odprawiania modłów na głównym placu Mull – powszechnie uważa się że to Iban zatrzymał jego serce. Nie w akcie zemsty, ale miłosierdzia – bo człowiek ten miał dopuszczać się czynów strasznych i powszechnie nieakceptowalnych. Przypisuje się mu szereg innych ingerencji, równie znaczących, oraz zainspirowanie tysięcy do budowy nowego ładu poza Kukbarem, na Kulinie.

Włócznia którą przebito jego serce stała się relikwią. Ciało proroka zostało spopielone trzeciego dnia po egzekucji, przez niechętnych mu kapłanów i w zgodzie z rozporządzeniem rady miejskiej. Jego prochy rozsypano z wieży świątyni Tanna’mara, na cztery strony świata. Symboliczny nagrobek, kilkukrotnie przenoszony, nie dotrwał do naszych czasów.

Od daty jego urodzin liczy czas większość ludów bruskich i ciryjskich, a od dwustu lat robią to również Ibryjczycy.

Ortodoksyjny odłam wyznawców filozofii Ibana to ciwaliści, czyli zwolennicy Jana Ciwala (810-868) z Onnelih, określani również gorliwymi bądź gorliwcami. Trzymają się ściśle pozostawionych pism, akceptują Trzecią Tajemnicę, stronią od alkoholu i rozpusty, starają się żyć bardzo skromnie. Stanowią około 20-30 procent wierzących w Krainie Wielkich Jezior. Między ciwalistami a resztą wyznawców Ibana, oraz zwolennikami tradycyjnych wierzeń, dochodzi nierzadko do silnych napięć. W niektórych miastach mają oni swoje ulice, bądź całe kwartały, gdzie mieszkają i prowadzą interesy, nie wchodząc w związki z ludźmi spoza społeczności.

PISMA IBANA

Księga Wewnętrznego Ognia (znana wśród Brusów jako Siedem Kręgów) – zbiór myśli proroka Ibana, spisywanych do roku 36 przez brata Hukuma. Zawiera zapis wszystkich objawień jakich doświadczył ze strony bogów. Zawarł w niej opis wędrówki duszy poprzez siedem kręgów, wędrówki która pozwala wyzbyć się strachu i oczyścić ze złych pragnień, odrodzić na nowo i powrócić do świata żywych jako lepszy człowiek. Jej uzupełnieniem jest Pismo Filhura oraz Mała i Wielka Tajemnica Siedmiu Kręgów, w której zawarto instrukcję wyjścia z ciągu wcieleń.

Siedem Kręgów – siedem sfer bytu, poziomów egzystencji duszy. Termin mistyczny, o nie do końca jasnych ramach. Siedem Kręgów tworzy Święty Krąg. Święte Pisma utrzymują, że każdy krąg to życie w innym świecie.


ŚWIĘTOŚĆ

Święty – status w religii Kręgu, wywodzący się z dawnych wierzeń, oznaczający człowieka cieszące się szczególną łaską bogów, wybranego przez nich na swego przedstawiciela i wykonawcę woli niebios. Święty odznacza się zrozumieniem, cierpliwością, dobrocią i miłosierdziem.

Najbardziej znani ludzie Kręgu, uchodzący za świętych, to Iban Cudotwórca, święty Hurfin, święty Celenhurt, święty Koggar, święta Ida, święty Ir. Niemalże każdej dekady, a bywa że i co roku, grono to powiększa się o kolejnego świętego – rzadko kiedy zyskuje on jednak zatwierdzenie ze strony hierarchów.

Bogowie świętego kręgu są bezimienni, ale ludzie nadali im określone tytuły, które wywodzą się od ich aparycji, funkcji lub atrybutów (np. Świetlisty Przewodnik, Latarnik, Pocieszyciel i inne).

SEKTA TRZECH SŁOŃC

Wywodzi się z Daar w Wagalu, powstała jeszcze w czasach niepodległości księstwa. Jej członkowie wierzą, że wkrótce słońce ponowie się podzieli, na trzy mniejsze – co będzie odpowiadać stanowi z czasów legendarnych, kiedy to świeciły trzy kule, i każdy człowiek rzucał potrójny cień, miał trzy dusze i żył trzysta lat.

Ma charakter hermetyczny, w ruchu uczestniczy tylko ludność pochodzenia ciryjskiego, inni nie są akceptowani. Funkcjonuje w dużych miastach zachodnich prowincji Imperium. Przez ogół postrzegana jest negatywnie.


SEKTA KOZIOROŻCA

Wyznawcy boga gór z południowego Teander (Uldaru), którzy uczynili go swoim głównym pośrednikiem między światem niematerialnym a domeną ludzi. Z czasem zyskała na popularności również wśród pasterzy z Tumbur Hist [Thaarhan/Cirid]. Jego wyznawcy, zazwyczaj prości chłopi, wierzyli pierwotnie w ducha gór, który objawiał się pod postacią szarego koziorożca, przestrzegał przed niebezpiecznymi szlakami i doprowadzał zbłąkanych do gościnnych sadyb. Zwykle przedstawia się go jako pylistego lub białego koziorożca, brodatego młodzieńca z rogami, albo siedmioramienną gwiazdę, symbolizującą Oko Koziorożca, jedną z najjaśniejszych gwiazd północnej półkuli.
Oprócz protekcji i funkcji pośmiertnego przewodnika dusz, spełnia też ważną rolę bóstwa płodności, szczególnie istotną dla opiekunów stad.

BOGOWIE
(Lista nie jest kompletna).

Himalin (czarny bóg) – dawne bóstwo plemion bruskich, czczony na półwyspie Tul.
Jego kult został potępiony jeszcze przed narodzeniem proroka Ibana, a drewniane podobizny spalone w świętych kręgach lub rozrąbane na drzazgi. Sam Iban skrytykował jego wyznawców, zakazał ciosania figurek i odmówił im prawa do składania ofiar, co w jego czasach i tak zdarzało się już rzadko. Dawniej, kiedy bruskie plemiona zamieszkiwały południowy Tul, aby zjednać sobie laskę Himalina – zarzynano dla niego jeńców, ludzi niewolnych i czarne kozły. Himalin był duchem lasu, opiekunem zwierzyny łownej i wszelkiego leśnego stworzenia.
W sztuce ludowej przedstawiany był pod postacią niespełna metrowego karzełka lub kilkulatka z krótkimi, kędzierzawymi włosami, tak czarnego, jakby był wysmarowany sadzą, ze świecącymi, miodowymi ślepiami.
Jego czarną skórę tłumaczono tym, że nurza się w bagnach. Wielu mówiło że widuje go kiedy przechadza się po obrzeżu lasu z watahą wilków, z krukiem na ramieniu. Czarne ptaki odbierane były przez brusów jako zwiadowcy Himalina.

Saran (ślepy bóg) – stare bóstwo ciryjskie, olbrzym i mocarz o czułym słuchu, bóg losu. Oślepiony przez przyrodniego brata, który zginął pod ciężarem głazu ciśniętego przez Sarana. Wierzy się, że gorąca modlitwa i ofiara w postaci dobrych uczynków może wyjednać jego wsparcie, pomyślny obrót spraw i zażeganie komplikacji.
Wyobrażany jako muskularny starzec o pustych, zakrytych bielmem oczach, z bujną brodą i grubym kosturem, wyższy o dwie głowy od innych bogów. Mimo że nie widzi, nie przeszkadza mu to spoglądać do wnętrza człowieka, dostrzega dobro i naprowadza sprawiedliwych na czerwone, szczęśliwe szlaki, które dostrzega swym wewnętrznym okiem.

Siris (Tanna’mar) – ciryjski bóg snu, uskrzydlony młodzieniec o granatowej skórze. Odwiedza śniących, i przynosi im wiadomości od zmarłych, wizje i sekretne znaki. Syn władcy krainy umarłych Magala oraz bogini nocy Nidis.

Magal (Nagal, Naghar) – ciryjski bóg śmierci, władca podziemnej krainy w której bytują dusze nim przejdą do kolejnych wcieleń. Przedstawiany jako przystojny brodaty mężczyzna o czarnej lub grafitowej skórze i niebieskich oczach, jego dłonie promieniują biało-błękitnym blaskiem. Zwany jest milczącym bogiem.

Nidis – ciryjska bogini, przedstawiana jako uskrzydlona kobieta w średnim wieku, z upiętymi włosami, o ciemnej, grafitowej cerze, pani nocy. Jej kompetencje są niejasne, postrzega się ją głównie jako towarzyszkę Nagala.

Olhar – południowokukbarski bóg pól, opiekun zasiewów. Bóstwo plemion kosookich czczone jeszcze przed inwazją Efryjczyków. Wyobrażany jako silny, brodaty mężczyzna o długich włosach, z wazą na ziarno umieszczoną na głowie, na podobieństwo korony, i koszami ze zbożem pod każdym ramieniem.

Figir – starobruski bóg ognia, strażnik domostw i patron czyniących śluby, jeden z najstarszych bogów. Przedstawiany jako lewitująca mężczyzna trawiony przez płomienie.

Tihir – północnoefryjski bóg burzy i ognia, władca niebios. Ojciec Mumkundur, którą stworzył z cząstki własnego serca, oraz innych bogów i bogiń.

Ajwar (cir. Awirah, Biały Awirah) – bruski i ciryjski bóg szczęścia i pomyślności, opiekun kupców i ludzi nauki. Często przedstawiany jako zakapturzony wędrowiec z uniesionymi dłońmi.

Ulias (cir. Ukurion, Okunin) – północnokubarski bóg mórz, protektor wszelkiego wodnego stworzenia, władca sztormów. Kapryśny opiekun rybaków i żeglarzy,  mieszka w podmorskim pałacu na dnie Teritalu (Ujalu), zbudowanym z jasnego kryształu i bąbelków powietrza. Przechadza się tam suchą stopą, i wysłuchuje skarg mieszkańców morza.

Kohimir – bóg Ibryjczyków, opiekun wojennego rzemiosła, patron państwa; pierwotnie bóg burzy, nieba i deszczu, sędzia i prawodawca. W ibryjskim panteonie bóstwo najwyższe. Znany pod licznymi przydomkami: Kohimir Protektor, Kohimir Pogromca, Kohimir Odnowiciel, Kohimir Srogi, Kohimir Mędrzec, Komihir Niszczyciel. Przeszło połowa ibryjskich świątyń podbudowana została z myślą o Kohimirze.

Kidar (Kizar, Arkizar) – północnoefryjski bóg medyków i opiekun nienarodzonych dzieci. Przedstawiany jako brodaty mężczyzna z kosturem. Jego małżonką jest Szamar, patronka położnych, mamka bogów.

Szamar (Tariz Szamar) – północnoefryjska bogini-piastunka, odbierała porody wszystkich bogów drugiej i trzeciej generacji. Córka olbrzyma Zura i bogini pogodnego nieba Mumkundur, małżonka Kidara, uzdrowiciela i zielarza.

Zur – północnoefryjski bóg-olbrzym, zrodzony w wulkanie – jego ojcem jest ogień, a matką burza. Kontroluje trzęsienia ziemi, gorące źródła i wszelkie dymiące góry. Przypisuje się mu rolę kowala bogów, twórcy ich oręża i niezwykłych machin, w tym żelaznych ludzi, obdarzonych samoświadomością, wyjątkowo bystrych i potężnych, którzy nie śpią i nie jedzą, a mimo to nie tracą sił, i gotowi są spełnić każdy rozkaz swego pana. Odlewa ich w formie z błyszczącego, czarnego obsydianu, a w miejscu serca umieszcza rubiny wytworzone z własnej krwi. Wierzy się, że armia żelaznych ludzi doprowadziła do upadku wielu krnąbrnych miast, z których do dzisiejszych czasów pozostały jedynie ruiny. Uważa się również, że to oni wyżłobili najstarsze kanały, koryta niektórych rzek i górskie tunele, a także monumentalne świątynie Tihira z Hakry, Kafry, Assar i Barhanu.

Mumkundur – północnoefryjska bogini błękitnego nieba, pani chmur – poślubiona Słońcu i na ogół oddana małżonkowi, jednak z romansu z olbrzymem Zurem miała dwie córki – Szamar i Szirid.

Duzur – północnoefryjski bóg-posłaniec, goniec bogów. Odtrącony przez Szirid, próbował swoich sił u jej siostry – Szamar, z tragicznym skutkiem. Niezadowolona Szamar, doniosła o wszystkim małżonkowi, patronowi medyków Arkirazowi. Ten połamał mu nogi i zrzucił go do górskiej rozpadliny, gdzie Duzur spędził dziewięć zimnych dni i nocy. Nie mogą znieść jego wycia, Arkizar zgodził się wydobyć go ze szczeliny, poskładać roztrzaskane łydki, nałożyć opatrunek i pozszywać ścięgna. Jednak nawet tak utalentowany medyk nie był w stanie przywrócić im pełni sił. Poturbowany Duzur nie był w stanie realizować swoich obowiązków, co gniewało władcę nieba, dlatego Gromowładny Tihir wyposażył go w sokole skrzydła. Od tej pory Duzur porusza się w powietrzu, niekiedy dla niepoznaki zmieniając się w pustynnego sokoła.

Szirid – północnoefryjska bogini domowego ogniska, siostra Szamar – owoc romansu Zura i Mumkundur. Saurowie stawiają jej posągi nad paleniskiem, i składają ofiary z pokarmów.

Kamih (Kaamih) – bóg wywodzący się z Ollanu, od X wieku nowej ery stopniowo zdobywał popularności na obszarze Krainy Wielkich Jezior, a dwa stulecia później również w niektórych miastach Imperium Ibryjskiego (głównie na wschodzie). Pośrednik między światem żywych i umarłych, przeprowadzający dusze do krainy Nagala, oraz instruuje co robić by szybko ją opuścić, mądrze wybrać przyszły żywot i utracić pamięć o dawnych wcieleniach, która uważana jest za przekleństwo.

Digil – północnoefryjski bóg powietrza, władca wiatru. Czczony we wszystkich miastach nad jeziorem Baarkudh, w Badżarah i południowym Imalu. Odpowiada za szkwały, trąby powietrze i huragany, rozgniewany – może zniszczyć uprawy. Przedstawiany jako młodzieniec o kędzierzawych włosach z szerokimi skrzydłami na plecach i magiczną obręczą. Wraz z koljnymi falami sauryjskich kolonistów, dotarł na Południowy Kukbar i rozpowszechnił się w Nizinie.

Bisir (Biszur) – zapomniany bożek o grafitowej skórze i kruczoczarnych skrzydłach, z bursztynowymi, świetlistymi oczami. Jego atrybutami jest długi miecz i czarna, marmurowa kula. Sędzia ludzi występnych, pierwotnie czczony nad Cirith, dolną Irillem, później również nad Inglą, krajach nad Wielkimi Jeziorami i w Amarokh (w tych ostatnich kult utrzymał się najdłużej, i przed dwustu-trzystu laty miał wielu zwolenników). Biszur należał do bóstw potępionych przez świętego Ibana, któremu nie podobało składanie ofiar z krwi, zamawianie chorób i prośby o ukrzywdzenie oponentów. Jeśli ktoś umierał nagle, na serce lub doznawał wylewu – prości ludzie uznawali to za ingerencję boga zemsty. Uważają że miażdży organy niegodziwych, i pożera je, istotnie utrudniając podróż po zaświatach.

 

Igir – bóg-olbrzym który potrafi skurczyć się do rozmiarów zwykłego śmiertelnika. Bóstwo ibryjskie, odpowiedzialne za wiedzę i mądrość. Opiekun drzewa sięgającego gwiazd – Tur-Kihur – rodzącego złote, soczyste owoce, o smaku miodu i gruszek, których spożycie zapewnia dobra pamięć, zdrowie i długie życie. Wyobrażany z gęstymi, siwymi włosami i sumiastym wąsem, nago, z przepaską biodrową i skórzanym pasem z różnymi atrybutami (bukłak, owoce Tur-Kihur, pieczęć). Odznacza się ogromną siłą i wielką przeniklwością. Jest młodszym bratem Kohimira.